ارتباطات اجتماعی در متاورس واقعی؛ آواتارهای سه‌بعدی در دنیای واقعی

ارتباطات اجتماعی در متاورس واقعی؛ آواتارهای سه‌بعدی در دنیای واقعی

بخش اول: از صفحه‌های تخت تا حضور فیزیکی؛ گذار به عصر ارتباطات فضایی

برای نسل‌ها، ارتباطات از راه دور به معنای نگاه کردن به یک صفحه تخت و صحبت با تصویری دو بعدی از طرف مقابل بود. تماس‌های ویدیویی با اسکایپ، زوم یا واتساپ، هرچند انقلابی در ارتباطات ایجاد کردند، اما هرگز نتوانستند حس واقعی "حضور در کنار یکدیگر" را شبیه‌سازی کنند. فقدان تماس چشمی واقعی، ناتوانی در درک زبان بدن و عمق میدان، و نبود حس فضای مشترک، باعث می‌شد این ارتباطات همیشه حس فاصله و مصنوعی بودن را با خود حمل کنند .

اما امروز، در آستانه سال ۲۰۲۶، فناوری در آستانه تحولی بنیادین قرار گرفته است: ارتباطات اجتماعی در متاورس واقعی. این مفهوم که ترکیبی از واقعیت افزوده (AR)، هوش مصنوعی و آواتارهای سه‌بعدی پیشرفته است، نویدبخش آینده‌ای است که در آن فاصله‌های جغرافیایی برای همیشه محو می‌شوند و ما می‌توانیم با آواتارهای سه‌بعدی دوستان و همکارانمان در دنیای واقعی تعامل کنیم، گویی که واقعاً در کنارمان هستند .

ارتباطات فضایی (Spatial Communication) چیست؟

مفهوم کلیدی در این تحول، "ارتباطات فضایی" است. برخلاف تماس ویدیویی سنتی که در آن همه چیز در یک صفحه تخت خلاصه می‌شود، در ارتباطات فضایی، آواتار سه‌بعدی طرف مقابل در فضای فیزیکی واقعی شما قرار می‌گیرد. او می‌تواند روی مبل روبروی شما بنشیند، دور میز ناهارخوری قدم بزند، یا در کنار شما در خیابان راه برود. این فناوری با استفاده از عینک‌های واقعیت افزوده یا حتی هدست‌های پیشرفته، تصویر سه‌بعدی و در ابعاد واقعی از فرد مقابل را در محیط شما حک می‌کند .

مؤسسه تحقیقاتی TNO هلند در گزارش اخیر خود این تحول را اینگونه توصیف می‌کند: "در آینده نزدیک، شما تماس ویدیویی با همکارتان نخواهید داشت، بلکه یک نسخه سه‌بعدی و فوتورئال از او روی صندلی آشپزخانه شما خواهد نشست" . این گذار از "ارتباط صفحه‌به‌صفحه" به "ارتباط انسان‌با-انسان"، ماهیت تعاملات دیجیتال را برای همیشه دگرگون خواهد کرد.

پروژه‌های پیشرو در جهان

چندین پروژه پیشرو در حال حاضر در حال تحقق بخشیدن به این رویا هستند. یکی از مهم‌ترین آن‌ها، پروژه Common Ground در توکیو است. این پروژه که با همکاری دانشگاه توکیو و شرکت Tokyu راه‌اندازی شده، از فناوری "پوشش فضایی" (Spatial Overlay) استفاده می‌کند. در این مرکز که تا مارس ۲۰۲۶ فعال است، بازدیدکنندگان می‌توانند تجربه کنند که آواتارهای افراد در مکان‌های دوردست با استفاده از AR در مقابلشان ظاهر می‌شوند و با حرکات دست و با استفاده از صدای سه‌بعدی (3D Sound) با آن‌ها ارتباط برقرار کنند، به‌گونه‌ای که گویی واقعاً در همان فضا حضور دارند .

همزمان در اروپا، پروژه PRESENCE با بودجه اتحادیه اروپا و همکاری ۱۸ سازمان بین‌المللی از جمله دانشگاه‌های مطرح و شرکت‌های فناوری، روی توسعه ابزارهایی برای تعاملات فوق‌واقع‌گرایانه انسانی-انسانی و انسانی-ماشین کار می‌کند. این پروژه که تا دسامبر ۲۰۲۶ ادامه دارد، بر سه چالش اصلی متمرکز است: هولوپورتیشن پیشرفته (انتقال لحظه‌ای مدل سه‌بعدی افراد)، بازخورد لمسی واقع‌گرایانه، و تعاملات اجتماعی واقع‌گرایانه میان آواتارها و عامل‌های هوشمند .

تیم تحقیق و توسعه پیشگامان لوتوس با رصد دقیق این پروژه‌های پیشرو و تحلیل نیازهای بومی، به این نتیجه رسیده است که فناوری ارتباطات فضایی و آواتارهای سه‌بعدی در دنیای واقعی، یکی از مهم‌ترین روندهای فناورانه در ۵ سال آینده خواهد بود و کشورهایی که زودتر به این حوزه وارد شوند، مزیت رقابتی قابل توجهی در اقتصاد دیجیتال خواهند داشت.

بخش دوم: بازیگران اصلی و کاربردهای عملی (۴ پلتفرم کلیدی و ۴ کاربرد)

در این بخش، مهم‌ترین پلتفرم‌هایی که در حال توسعه ارتباطات اجتماعی مبتنی بر آواتارهای سه‌بعدی هستند و همچنین کاربردهای عملی این فناوری را بررسی می‌کنیم.

پلتفرم‌های پیشرو در جهان

نمونه موردی ۱: اسنپ‌چت و Bitmoji Plaza
اسنپ‌چت که سال‌ها با استیکرهای بیت‌موجی (Bitmoji) شناخته می‌شد، گام بلندی در جهت متاورس اجتماعی برداشته است. این شرکت اعلام کرده که در حال توسعه یک دنیای سه‌بعدی مجازی است که کاربران می‌توانند با آواتارهای بیت‌موجی خود در آن تعامل کنند. این دنیا که "Bitmoji Plaza" نام دارد، مرکز شهری دیجیتالی است که کاربران هنگام ورود به اسنپ‌چت تحت وب، آواتار خود را در آن می‌بینند و دوستانشان نیز در همان فضا ظاهر می‌شوند. در حال حاضر، آواتارها می‌توانند حرکت کنند، برقصند و برای یکدیگر دست تکان دهند. این ویژگی می‌تواند نقطه شروعی برای تجربه‌های مجازی غوطه‌ورتر باشد، به‌ویژه پس از عرضه عینک‌های واقعیت افزوده اسنپ‌چت در سال ۲۰۲۶ .

نمونه موردی ۲: MaAvatar و تعاملات مشارکتی
پلتفرم MaAvatar با رویکردی متفاوت وارد میدان شده است. این پلتفرم که خود را اولین شبکه اجتماعی متاورسی مبتنی بر هوش مصنوعی و گیمیفیکیشن معرفی می‌کند، به جای تمرکز بر پروفایل‌ها و فیدها، بر مشارکت و هم‌آفرینی تمرکز دارد. کاربران با آواتارهای سه‌بعدی قابل شخصی‌سازی وارد محیط‌های مشترکی می‌شوند که برای تعامل طراحی شده‌اند، نه صرفاً مرور محتوا. این محیط‌ها شامل فضاهای اجتماعی آرام، مناطق بازی گروهی، فضاهای اجرایی و محیط‌های تماتیک هستند. ایده اصلی این است که "سازگاری" زمانی بهتر درک می‌شود که افراد در یک زمینه مشترک فعالیت کنند؛ نحوه همکاری، ارتباط و واکنش یک فرد در بازی‌ها و چالش‌ها، اطلاعات بیشتری از یک بایوگرافی carefully نوشته شده به شما می‌دهد .

نمونه موردی ۳: Xmax AI و خلق لحظه‌ای آواتارهای تعاملی
یک استارتاپ نوپا به نام Xmax AI که توسط یکی از فارغ‌التحصیلان برنامه "ژنیوس" هواوی تأسیس شده، نخستین مدل ویدئویی تعاملی جهان با قابلیت تلفیق جهان واقعی و مجازی را معرفی کرده است. این شرکت با اپلیکیشن X-cam به کاربران اجازه می‌دهد با استفاده از دوربین گوشی، شخصیت‌های مجازی را در دنیای واقعی "احضار" کنند. برای مثال، با انتخاب عکس یک شخصیت کارتونی، آن شخصیت روی میز واقعی ظاهر می‌شود، به اطراف نگاه می‌کند، به لمس دست کاربر واکنش نشان می‌دهد و حتی می‌تواند در کف دست کاربر قرار بگیرد. این فناوری بر پایه مدل‌های مولد و پردازش لحظه‌ای روی دستگاه (On-device AI) پیاده‌سازی شده است .

نمونه موردی ۴: Huohuoyong و اکوسیستم اجتماعی بسته
در چین، اپلیکیشن Huohuo (هوهو) رویکردی متفاوت را در پیش گرفته است. این پلتفرم که در ژانویه ۲۰۲۶ راه‌اندازی شده، با هدف ایجاد یک اکوسیستم اجتماعی بسته مبتنی بر آواتارهای سه‌بعدی، به دنبال جذب سرمایه فرشته است. تجربه اصلی Huohuo از سه بخش تشکیل شده است: سیستم شخصی‌سازی آواتار سه‌بعدی، توزیع محتوا (محتوای ویدئویی و تصویری حول آواتارها)، و فضای اجتماعی سبک که کاربران بر اساس محتوا یا علایق مشترک وارد فضاهای تعاملی غوطه‌ورتر می‌شوند. این پلتفرم تلاش می‌کند مسیری از "بیان خود - دیده شدن - تعامل - بازگشت مجدد" را ایجاد کند .

چهار کاربرد عملی ارتباطات اجتماعی با آواتارهای سه‌بعدی

کاربرد اول: ملاقات‌های خانوادگی و دوستانه
تصور کنید در شهری دیگر زندگی می‌کنید و می‌خواهید تولد مادرتان را جشن بگیرید. با عینک AR، آواتار سه‌بعدی شما در کنار میز شام حاضر می‌شود، می‌توانید با دیگران صحبت کنید، به آن‌ها نگاه کنید و حتی با حرکات دست، احساسات خود را بیان کنید. این سطح از حضور، بسیار عمیق‌تر از یک تماس ویدیویی ساده است .

کاربرد دوم: همکاری‌های حرفه‌ای از راه دور
تیم‌های پروژه می‌توانند در یک فضای ترکیبی (Mixed Reality) دور یک میز مجازی جمع شوند. طراحان می‌توانند مدل‌های سه‌بعدی محصولات را در فضای واقعی بچرخانند و ویرایش کنند و همه اعضای تیم، حتی آن‌هایی که در شهرهای دیگر هستند، همان مدل را در کنار خود ببینند و درباره آن بحث کنند. این شیوه همکاری، کارایی جلسات از راه دور را به شدت افزایش می‌دهد .

کاربرد سوم: آموزش و شبیه‌سازی
در آموزش پزشکی، دانشجویان می‌توانند با آواتار سه‌بعدی یک استاد که در اتاق تشریح حضور پیدا کرده، مراحل جراحی را گام به گام تمرین کنند. در آموزش های فنی، تکنسین‌ها می‌توانند از راه دور با آواتار یک متخصص در کنار خود، تعمیرات پیچیده را انجام دهند .

کاربرد چهارم: رویدادها و سرگرمی
کنسرت‌ها و رویدادهای ورزشی را می‌توان به شیوه‌ای کاملاً جدید تجربه کرد. آواتار سه‌بعدی خواننده مورد علاقه‌تان می‌تواند در اتاق نشیمن شما اجرا کند، یا می‌توانید با آواتار دوستانتان در یک استادیوم مجازی کنار هم بنشینید و بازی تیم محبوبتان را تماشا کنید .

پروژه‌های مشاوره‌ای پیشگامان لوتوس در حوزه متاورس و ارتباطات اجتماعی، بر شناسایی نیازهای بومی و تطبیق این فناوری‌های پیشرفته با فرهنگ و زیرساخت‌های داخلی متمرکز بوده است. این شرکت با تحلیل عمیق پلتفرم‌های جهانی، چارچوبی بومی برای پیاده‌سازی ارتباطات مبتنی بر آواتار در کسب‌وکارهای ایرانی طراحی کرده است.

بخش سوم: چالش‌ها، آینده و جمع‌بندی

علیرغم تمام پیشرفت‌های شگفت‌انگیز، مسیر فراگیری ارتباطات اجتماعی با آواتارهای سه‌بعدی در دنیای واقعی با چالش‌های جدی نیز همراه است.

چالش اول: زیرساخت‌های فنی و پهنای باند
ارسال و دریافت همزمان مدل‌های سه‌بعدی با کیفیت بالا نیازمند پهنای باند بسیار زیاد و تأخیر (Latency) بسیار کم است. بر اساس گزارش ABI Research، اگرچه محموله‌های عینک‌های مجهز به اتصال سلولی با نرخ رشد مرکب سالانه ۱۰۳ درصد در حال افزایش است، اما هنوز بخش بزرگی از این دستگاه‌ها به اتصال باکیفیت وابسته هستند. فناوری ۵G و در آینده ۶G می‌تواند این نیاز را برآورده کند، اما پوشش گسترده آن هنوز در بسیاری از نقاط جهان فراهم نیست.

چالش دوم: حریم خصوصی و امنیت داده‌ها
عینک‌های AR به‌طور مداوم از محیط اطراف داده جمع‌آوری می‌کنند. چه کسی مالک این داده‌هاست؟ چگونه از سوءاستفاده جلوگیری کنیم؟ کنفرانس IEEE ICIR 2026 یکی از محورهای اصلی خود را به "امنیت، اخلاق، حریم خصوصی و اعتماد در واقعیت هوشمند" اختصاص داده است. مباحثی مانند تشخیص جعلیات، شفافیت الگوریتمی، و تهدیدات نوظهور در این کنفرانس به تفصیل بررسی می‌شوند .

چالش سوم: تعامل انسان و هوش مصنوعی
در آینده، بسیاری از آواتارهایی که با آن‌ها تعامل خواهیم داشت، نه نماینده انسان‌های واقعی، بلکه عامل‌های هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی خواهند بود. GESDA Science Breakthrough Radar پیش‌بینی می‌کند که در ۵ سال آینده، عامل‌های هوشمند به یک ویژگی رایج در تجربه‌های واقعیت افزوده تبدیل شوند. این عامل‌ها می‌توانند با زبان طبیعی ارتباط برقرار کنند و درک فضایی داشته باشند. در ۱۰ سال آینده، دستیاران مجازی همیشه-روشن که به تمام سنسورهای دستگاه دسترسی دارند، می‌توانند در کارهای روزمره به کاربر کمک کنند و حتی در لحظه، ظاهر و حرکات آواتار کاربر را بهبود بخشند. اما این پیشرفت سوالات اخلاقی جدی ایجاد می‌کند: آیا آواتارهای هوش مصنوعی باید ظاهر انسانی داشته باشند؟ آیا کاربران می‌توانند آواتار خود را کنترل کنند یا شرکت‌ها این کار را انجام خواهند داد؟ .

چالش چهارم: پذیرش فرهنگی و اجتماعی
استفاده گسترده از آواتارهای سه‌بعدی و حضور در فضاهای ترکیبی، نیازمند تغییر در عادات اجتماعی و پذیرش فرهنگی است. برخی افراد ممکن است از تعامل با آواتارها احساس راحتی نکنند یا نگران از دست رفتن ارتباطات انسانی واقعی باشند. پروژه‌های تحقیقاتی مانند PRESENCE به طور خاص روی بهبود کیفیت تجربه حضور (Presence) و ایجاد توهم حضور واقعی دیگران (Co-presence) کار می‌کنند تا این فاصله روانی را کاهش دهند .

چهار روند آینده ارتباطات اجتماعی با آواتارهای سه‌بعدی

چند روند مهم آینده این حوزه را شکل خواهند داد:

روند اول: اثر پروتئوس (Proteus Effect) و هویت‌های سیال
تحقیقات دانشگاه توکیو که در ژانویه ۲۰۲۶ منتشر شده، نشان می‌دهد که استفاده از آواتارهای با جنسیت متفاوت می‌تواند بر نحوه ارتباط و پذیرش در بحث‌های دوطرفه تأثیر بگذارد. این "اثر پروتئوس" نشان می‌دهد که آواتارها صرفاً نماینده ما نیستند، بلکه بر رفتار و ادراک ما نیز تأثیر می‌گذارند. در آینده، کاربران ممکن است بتوانند با تغییر آواتار خود، جنبه‌های مختلف شخصیتشان را بروز دهند و ارتباطات خلاقانه‌تری تجربه کنند .

روند دوم: بازخورد لمسی (Haptic Feedback)
پروژه MaAvatar اعلام کرده که در حال برنامه‌ریزی برای یکپارچه‌سازی فناوری لمسی (Haptic Technology) است. دستکش‌های لمسی و دستگاه‌های پوشیدنی می‌توانند تعاملات مجازی را به حس فیزیکی تبدیل کنند. هدف این است که فاصله بین حضور دیجیتال و آگاهی فیزیکی کاهش یابد. ژست‌ها، حرکات و نزدیکی می‌توانند با بازخورد لمسی همراه شوند و تعامل را ملموس‌تر کنند .

روند سوم: عامل‌های هوشمند با شخصیت‌های مستقل
در پروژه PRESENCE، محققان روی خلق شخصیت‌های مجازی هوشمندی کار می‌کنند که می‌توانند رفتارهای فیزیکی-محتمل (Physically-plausible) متناسب با موقعیت‌های اجتماعی از خود نشان دهند. این عامل‌ها می‌توانند به نشانه‌های اجتماعی واکنش نشان دهند، حرکات کوچک و طبیعی انجام دهند و حتی در صورت نیاز، اشیاء را برداشته و به کاربر ارائه دهند. این سطح از تعامل، دنیای کاملاً جدیدی از همکاری انسان-ماشین را می‌گشاید .

روند چهارم: تلفیق با هوش مصنوعی مولد
پروژه Xmax AI نشان داد که با استفاده از مدل‌های مولد و پردازش لحظه‌ای، می‌توان آواتارهایی خلق کرد که نه تنها در محیط واقعی ظاهر می‌شوند، بلکه به تعاملات پیچیده انسانی واکنش نشان می‌دهند. این آواتارها می‌توانند بر اساس حالت چهره، حرکات دست و حتی لحن صدا، رفتار خود را تطبیق دهند و تجربه‌ای کاملاً شخصی‌سازی شده ارائه کنند .

نتیجه‌گیری نهایی و جمع‌بندی

ارتباطات اجتماعی در متاورس واقعی با استفاده از آواتارهای سه‌بعدی، یکی از تحول‌آفرین‌ترین روندهای فناورانه دهه جاری است. این فناوری با عبور از محدودیت‌های صفحه‌های تخت، امکان تجربه "حضور" واقعی را در فواصل دور فراهم می‌کند و نویدبخش آینده‌ای است که در آن فاصله‌های جغرافیایی دیگر مانعی برای ارتباط عمیق انسانی نیستند.

پروژه‌های پیشرو در سراسر جهان از Common Ground در توکیو و PRESENCE در اروپا گرفته تا پلتفرم‌هایی مانند MaAvatar، Xmax AI و Huohuo، هر یک بخشی از پازل این تحول بزرگ را تکمیل می‌کنند. از ملاقات‌های خانوادگی و همکاری‌های حرفه‌ای گرفته تا آموزش و سرگرمی، کاربردهای این فناوری روزبه‌روز گسترده‌تر می‌شود.

با این حال، مسیر آینده با چالش‌های جدی همراه است. زیرساخت‌های پهنای باند، حریم خصوصی داده‌ها، تعامل پیچیده با هوش مصنوعی و پذیرش فرهنگی، همگی نیازمند راهکارهای جدی و شفاف هستند. قوانین جدید و استانداردهای اخلاقی باید پیش از فراگیر شدن کامل این فناوری تدوین شوند.

شرکت پیشگامان لوتوس با تکیه بر دانش عمیق فنی و تجربه عملی در تحلیل و پیاده‌سازی راه‌حل‌های مبتنی بر فناوری‌های نوین، آماده همراهی با سازمان‌ها و کسب‌وکارهایی است که می‌خواهند در این محیط پیچیده و پویا نه فقط زنده بمانند، بلکه پیشگام باشند. آینده ارتباطات دیجیتال، فضایی، لمسی و عمیقاً انسانی است و پیشگامان لوتوس در خط مقدم این تحول ایستاده است.

مقاله های ما “ ثبت فضایی بهینه SLAM برای اتصال جهان واقعی و مجازی”